ლეჩხუმი დასავლეთ საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარეა. იგი მოიცავდა ძირითადად ახლანდელი ცაგერის რაიონისა და ნაწილობრივ წყალტუბოს რაიონის და ამბროლაურის რაიონის ტერიტორიას. ლეჩხუმს დასავლეთით სამეგრელოსაგან ყოფდა ასხის მთის მასივი, ჩრდილოეთით სვანეთისაგან — ლეჩხუმის ქედი, აღმოსავლეთით რაჭისაგან — მდინარე ასკისწყალი, მდინარე რიონის მარცხენა ნაპირზე კი თავშავის ქედის სამხრეთი კალთები, სამხრეთით იმერეთისაგან — მდინარე ლეხიდარის მარცხენა ნაპირის გასწვრივ მდებარე სერი და ხვამლის მთის მასივი.
ლეჩხუმში ადამიანის ცხოვრების კვალი ნეოლითის ხანიდანაა დამოწმებული. არქეოლოგიური მონაპოვარით კარგად არის აგრეთვე წარმოდგენილი გვიანდელი ბრინჯაოს ხანა. ანტიკურ ხანაში ლეჩხუმი უკვე მჭიდროდ დასახლებული რეგიონი იყო. წყაროებში პირველად მოიხსენიება VI საუკუნეში (პროკოპი კესარიელი) სკვიმნიას სახელწოდებით. ამ დროს მას ერისთავი მართავდა, რომელიც ეგრისის მეფეს ექვემდებარებოდა. მომდევნო ხანაში ლეჩხუმი, როგორც ცალკე ადმინისტრაციული ერთეული, დაიშალა და მისი ტერიტორია თაკვერის, რაჭისა და ოკრიბის შემადგენლობაში შევიდა. უფრო გვიან ლეჩხუმი კვლავ დამოუკიდებელი ერთეულია. მისი სავაჭრო-ეკონომიური ცენტრი იყო ლაილაში. იმერეთის სამეფოს წარმოქმნის (XV ს.) შემდეგ ლეჩხუმი მის შემადგენლობაში შევიდა როგორც სამეფო დომენი. XVII საუკუნის II ნახევრიდან ლეჩხუმში თავი იჩინა მისწრაფებამ დამოუკიდებლობისაკენ, გაჩნდა თანამდებობა — ტიტული ლეჩხუმის თავი. XVII საუკუნის II ნახევრიდან ლეჩხუმელი ძლიერი აზნაურები შეეცადნენ შეექმნათ ცალკე სათავადოები. ამ მხრივ გარკვეულ წარმატებას მიაღწია ინასარიძეთა საგვარეულომ. შემდგომში ლეჩხუმს მთლიანად ჩიქოვანთა ფეოდალური საგვარეულო დაეუფლა. 1714 წელს, მას შემდეგ, რაც ლეჩხუმს გამგებელი ბეჟან I დადიანი სამეგრელოს მთავარი გახდა, ლეჩხუმი სამეგრელოს სამთავროს ერთ ნაწილად იქცა, ამიერიდან მას დადიანების დანიშნული სარდალმოურავი განაგებდა. XVIII-XIX საუკუნეების მიჯნაზე იმერეთის მეფე სოლომონ II შეეცადა ლეჩხუმის დამორჩილებას, მაგრამ უშედეგოდ. სამეგრელოს სამთავროს რუსეთის იმპერიაში შესვლია შემდეგ ლეჩხუმის ტერიტორიაზე შეიქმნა ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული — ლეჩხუმის მაზრა.

ლეჩხუმის თავადები იყვნენ გელოვანთა,მუშკუდიანთა, სილაგაძეების, ახვლედიანთა და ჩიქვანთა საგვარეულოდან.

ამჟამად ლეჩხუმი ძირითადად რაჭა-ლეჩხუმის და ქვემო სვანეთის მხარის ცაგერის რაიონში შედის.

Lechkhumi (Georgian: ლეჩხუმი Lečxumi) is a historic province in northwestern Georgia which comprises the area along the middle basin of the Rioni and Tskhenistskali and also the Lajanuri river valley. Now part of the Racha-Lechkhumi and Kvemo Svaneti region, it corresponds roughly to the present day Tsageri district as well as parts of districts of Tskaltubo and Ambrolauri. It is bordered by Samegrelo to the west, Svaneti to the north, Racha to the east, and Imereti to the south.

The area has been inhabited since the Neolithic Age and was later dominated by the so-called Colchian culture. The first recorded history of the area dates back to the early medieval period. The contemporary historic sources call the land Takveri, a name gradually being replaced by a term Lechkhumi. The province is usually identified with Scymnia mentioned by Procopius (sixth century AD) as a dependency of the Lazican kings]. Within the unified Georgian feudal state (between the eleventh and fifteenth centuries), Takveri/Lechkhumi was subordinated consecutively to the dukes (eristavi) of Svaneti and Racha. On the breakup of the Kingdom of Georgia, the province came under the Kingdom of Imereti, 1455. Through incessant feudal warfare, the nobles from the Chikovani (Chikvani) family were eventual winners and established themselves as semi-independent Lords of Lechkhumi (Georgian: Lechkhumis Tavi). In 1714, Bejan Chikovani became Prince of Mingrelia and assumed the dynastic name of Dadiani. Thus, these two western Georgian polities united under the princes of Mingrelia.

King Solomon II of Imereti (1792-1810) attempted on several occasions, though unsuccessfully, to bring the area back under the Imeretian rule. The Russian Empire intervened on Mingrelian side that resulted in the fall of Solomon’s kingdom and incorporation of Mingrelia into the Tsarist empire as an autonomous entity. In 1857, the Russian authorities abolished the Principality of Mingrelia and Lechkhumi became a part Kutaisi Guberniya. Together with the neighbouring region Svaneti, it formed the Lechkhumi Mazra from 1867 to 1930, when the Tsageri Rayon was created.